مقالات, مقاله های آموزشی

چرا نماز که ستون دین است فروع دین نامیده میشود

نماز گرچه از نظر عملى جزء اصول و پايه‏ هاى تربيتى رفتار دينى است ولى بدان لحاظ كه از نظر عقيدتى جزو معارف نظری نیست، از اصول شمرده نشده و به‏ عنوان«فروع دين» از آن ياد مى ‏شود.

 سرویس قرآن و معارف: در پاسخ به این سؤال که چرا با وجود این که نماز، ستون و عماد دین معرفی شده است اما نماز را از فروع دین می نامیم، باید گفت مجموعه معارف دين دو گونه است: اعتقادات و معارف نظرى” و  تکالیف و  دستورات عملى“.

اما «اصول دين»  مجموعه عقايد بنيادین و پايه‏اى دين است كه عمدتاً جنبه نظرى دارند و از همين‏ رو به آنها اصول دين گفته مى‏شود – مانند توحيد، نبوت و…- . اما نماز گرچه از نظر عملى جزء اصول و پايه‏ هاى تربيتى رفتار دينى است ولى بدان لحاظ كه از نظر عقيدتى جزو معارف نظری نیست، از اصول شمرده نشده و به ‏عنوان«فروع دين» از آن ياد مى‏شود.

ممکن است این سؤال به ذهن برخی برسد که اگر نماز ستون دين است، پس چرا جزو اصول دين مطرح نشده و به عنوان فروع دين مطرح شده است؟ آنچه در ادامه می آید، پاسخ های سید حسن موسوی کارشناسی مرکز تخصصی نماز به این پرسش است.

نماز اول وقت | هدانا | HADANA.IR

در پاسخ به این سؤال که چرا با وجود این که نماز، ستون و عماد دین معرفی شده است اما نماز را از فروع دین می نامیم، باید گفت مجموعه معارف دين دو گونه است: “اعتقادات و معارف نظرى” و ” تکالیف و  دستورات عملى”.        

اما «اصول دين»  مجموعه عقايد بنيادین و پايه‏اى دين است كه عمدتاً جنبه نظرى دارند و از همين‏رو به آنها اصول دين گفته مى‏شود – مانند توحيد، نبوت و…- . اما نماز گرچه از نظر عملى جزء اصول و پايه‏هاى تربيتى رفتار دينى است ولى بدان لحاظ كه از نظر عقيدتى جزو معارف نظری نیست، از اصول شمرده نشده و به‏عنوان«فروع دين» از آن ياد مى‏شود.

البته از آن جهت كه نماز با تمامي اركان دين اعم از اصول اعتقادي، مباني اخلاقي، آداب فردي و اجتماعي، نظام سياسي و اقتصادي اسلام پيوند ناگسستني بر قرار نموده به گونه اي كه تداوم آن موجب حفظ تمامي اين بنيان‏ها خواهد بوداز اين عمل عبادي به عنوان ستون دين ياد شده است.

به عنوان نمونه به واسطه اقامه نماز در هر روز چندين نوبت به يگانگي خداوند و رسالت محمد مصطفي صلی الله عليه و آله و همچنين ولايت حضرت علي عليه السلام اقرار شده و اين گروه از مباني اعتقادي يادآوري مي شود يا اين که غصبي نبودن و مباح بودن مکان نماز، لباس نمازگزار، آبي که با آن وضو مي‌گيرد را جزو شرايط صحت نماز قرار داده شده و اين امر نيز نشان دهنده پيوند آداب اجتماعي اسلام مبتني بر اقتصاد اسلامي با نماز است.

پیامدهای تأخیر در نماز اول وقت- اخبار دین ، قرآن - اخبار فرهنگی تسنیم |  Tasnim

اهميت و جايگاه نماز از ديدگاه قرآن

نگاهي گذرا به آيات قرآن كريم، گوياي اهميت زياد نماز در اين كتاب آسماني است كه در اينجا جهت پاسخ به اين سؤال به بررسي اجمالي جايگاه و اهميت نماز از منظر قرآن مي پردازيم.

نکته اول این که نماز فريضه اي است كه در هيچ حالتي از انسان ساقط نمي شود. در اهميت و عظمت نماز همين بس كه خداوند، اجازه نداده است در هيچ حال و زمانى، نماز از انسان ساقط گردد؛ چنان كه مى‏فرمايد:”ان الصلاة كانت على المؤمنين كتاباً موقوتاً/  نماز فريضه‏اى است كه بايد در مواقع و زمان‏هاى معينى انجام شود” و مقصد از« كتاب موقوت» اين است كه نماز فريضه ثابتى است كه اصلاً تغييرپذير نيست و در هيچ حالتى ساقط نمى‏شود.

نکته دوم درباره انتخاب نماز از ميان تمامي اعمال عبادي است. قرآن مى‏فرمايد:”وَ أُمِرْنا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعالَمينَ؛ وَ أَنْ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ اتَّقُوهُ/  و ما دستور داديم كه تسليم پروردگار عالميان باشيم. و – نيز به ما فرمان داده شده به- اينكه: نماز را برپا داريد! و از او بپرهيزيد!…”

علامه طباطبايى در تفسير اين آيه مى‏فرمايد:”خداوند متعال با ذكر كلمه – و اتقوه – تمامى عبادات و اعمال دين را خلاصه كرد و تنها از ميان آنها نماز را اسم برد براى آن اهميتى كه داشته، و عنايتى كه خداوند در امر آن دارد، زيرا اهتمام قرآن شريف نسبت به نماز جاى هيچ ترديد نيست.”

نکته سوم،  قرار دادن نماز در كنار ايمان به مبدأ و معاد است. نماز از منظر قرآن آن قدر داراى اهميت است كه گاهى بلافاصله بعد از ايمان به مبدأ و معاد مطرح شده است: “انما يعمر مساجد الله من آمن بالله و اليوم الاخر و اقام الصلاة”

نکته چهارم، معرفي نماز به عنوان بهترين عملي كه انسان در قيامت از آن بهره مند مي شود. از نظر قرآن، بهترين عملى كه انسان در قيامت، از آن بهره‏مند مى‏شود، برپا داشتن نماز است:”اقيموا الصلاة و اتوا الزكاة و ما تقدموا لانفسكم من خير تجدوه عند الله/  يعنى نمازى كه در دنيا انجام مى‏دهد و زكاتى كه مى‏پردازد سود آن نصيب خود انسان مى‏شود؛ نه اين كه خداوند به‏اعمال‏ بشر نياز داشته‏باشد.”

نکته پنجم، معرفي نماز به عنوان يكي بهترين راههاي شكرگزاري است.

نماز در قرآن نشانه شكر و سپاس از خدا معرفي شده و بهترين عملى است كه مى‏توان با آن شكر و ثناى خداوند را به جاى آورد. خداوند متعال بعد از آن كه نعمت كوثر را به پيامبر صلی الله عليه و آله  مرحمت مى‏كند، مى‏فرمايد: در برابر اين عطاى ما براى خداوند نماز بخوان:”انا اعطيناك الكوثر، فصل لربك و انحر”

نکته ششم، معرفي نماز به عنوان برجسته ترين ويژگي مؤمنان است.

خداوند متعال در قرآن كريم مي فرمايد:« وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاة/  مردان و زنان باايمان، ولىّ(و يار و ياور) يكديگرند؛ امر به معروف، و نهى از منكر مى‏كنند؛ نماز را برپا مى‏دارند”

نکته هفتم، معرفي نماز به عنوان عامل فلاح و رستگاري است.

از نظر قرآن، نماز عامل فلاح و رستگارى و سعادت انسان است؛ از اين‏رو در اوصاف متقين مى‏فرمايد:«الذين يؤمنون بالغيب و يقيمون الصلاة… و اولئك هم المفلحون»[1]؛« متقين كسانى هستند كه به غيب‏[ آنچه از حس پوشيده و پنهان است‏] ايمان مى‏آورند؛ و نماز را برپا مى‏دارند…؛ و و آنان رستگارانند.»

نکته هشتم، قرار دادن برپايي نماز جزو برنامه حاكمان اسلامى. قرآن مي فرمايد:”الَّذينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ/ همان كسانى كه هر گاه در زمين به آنها قدرت بخشيديم، نماز را برپا مى‏دارند، و زكات مى‏دهند، و امر به معروف و نهى از منكر مى‏كنند، و پايان همه كارها از آن خداست.”

نکته نهم، نماز وسيله جلب رحمت الهي. در آيات قرآن چنين دستور داده شده: “وَ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ أَطيعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ/ و نماز را برپا داريد، و زكات را بدهيد، و رسول(خدا) را اطاعت كنيد تامشمول رحمت(او) شويد.”

نکته دهم، قرار دادن نماز به عنوان شرط برادري و اخوت اسلامي. در آيه 11 سوره توبه چنين آمده:” فَإِنْ تابُوا وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ فَإِخْوانُكُمْ فِي الدِّينِ وَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ/  (ولى) اگر توبه كنند، نماز را برپا دارندو زكات را بپردازند، برادر دينى شما هستند و ما آيات خود را براى گروهى كه مى‏دانند(و مى‏انديشند)، شرح مى‏دهيم.”

نکته یازدهم، قرار دادن نماز به عنوان يكي از اصول نيكيها. قرآن كريم مي فرمايد:”….ولكن البر من امن بالله و اليوم الاخر و الملئكة و الكتاب و النبيين…واقام الصلوة…/ بلكه نيكي (و نيكوكار) كساني هستند كه به خداوند و روز رستاخيز و فرشتگان و كتاب آسماني و پيامبران ايمان آورده اند… و نماز برپا مي دارند…”

نکته آخر، دستور به محافظت و كوشش بر نماز. از ديگر آياتي كه بيانگر اهميت نماز در قرآن است، آيه اي است كه در آن دستور به محافظت بر نماز داده شده و فرموده است: “حَـفِظُواْ عَلَى الصَّلَوَ‌تِ وَالصَّلَوةِ الْوُسْطَى/ بر انجام همه نمازها و ـ به خصوص ـ نماز وُسطى محافظت و كوشش نمائيد.”

نماز و امام حسین علیه السلام‏ - گناه شناسی

درباره اوقات نماز خداوند در آيه ۱۱۴ هود و سوره ۱۱ ميفرمايد:

نماز را در دو طرف روز و پاره اي از شب بر پا دار…
منظور از دو طرف روز ظاهراً قبل از طلوع و بعد از غروب خورشيد ميباشد. يعني نماز صبح و مغرب.
و در آيه ۷۸ بني اسرائيل (اسراء) سوره ۱۷ ميفرمايد:
نماز را از غروب خورشيد تا تاريكي شب و سپيده صبح بخوان…
در اين دو آيه نماز بصورت صلوة، آمده است.
آيه ۱۳۰ طه سوره ۲۰ ميفرمايد:
… قبل از طلوع خورشيد و قبل از غروب آن و قسمتي از شب و اطراف روز با ستايش خداوندت او را تسبيح بگو …
آيه ۳۹ و ۴۰ ق سوره ۵۰ ميفرمايد:
… قبل از طلوع خورشيد و قبل از غروب و قسمتي از شب و بعد از سجده ها با ستايش خداوندت را تسبيح بگو.
آيه ۴۰:۵۵ سوره مومن (غافر) ميفرمايد:
… براي گناهت طلب آمرزش كن و شب و صبح با ستايش، خداوندت را به بزرگي ياد كن.
آيه ۴۸ و ۴۹ طور سوره ۵۲ ميفرمايد:
… وقتي بلند ميشوي و قسمتي از شب و موقع ناپديد شدن ستارگان خداوندت را تسبيح بگو.
آيه ۴۱ و ۴۲ احزاب سوره ۳۳ ميفرمايد:
اي افراد باايمان خدا را زياد ياد كنيد و صبح و شب او را بپاكي ستايش كنيد.
آيه ۱۷ و ۱۸ روم سوره ۳۰ ميفرمايد:
خدا را موقعي كه روز را به شب و شب را به روز ميرسانيد بپاكي ياد كنيد
و شب و ظهر در آسمان ها و زمين ستايش به خدا اختصاص دارد.
منظور از تسبيح خداوند او را به بزرگي و پاكي ياد كردن است.
بعضي از اين تسبيح گفتن ها بعداً بصورت نماز درآمده است.
حمد يعني ستايش خدا در موقع ظهر هم بعداً بصورت نماز ظهر درآمده.
خداوند در آيه ۱۰۳ نساء سوره ۴ ميفرمايد:
…نماز در اوقات معيني بر افراد باايمان واجب شده.
نماز براي اين واجب شده كه انسان بياد خدا و روز قيامت (روز جزا) باشد و كار زشت و ناروا نكند.
چون خداوند در آيه ۴۵ عنكبوت سوره ۲۹ ميفرمايد:
آنچه از قرآن به تو وحي شده بخوان و نماز را بپا دار. چون نماز از كارهاي زشت و ناپسند جلوگيري ميكند. مسلماً ياد خدا بزرگتر است…
پس نماز براي اين واجب شده كه انسان بياد خدا و روز قيامت باشد و كار زشت و ناروا نكند.
بنابراين مسلمان بايد بداند كه براي اين منظور نماز ميخواند نه اينكه خدا به نماز او احتياج دارد و نماز براي انسان سازي است
و مطابق ابتداء آيه بهتر است فرد مسلمان قبل از نماز مقداري قرآن بخواند.
تا از دستورها و نظرهاي خداوند اطلاع پيدا كند.
اگر عربي نميداند بايد ترجمه قرآن را به اين منظور بخواند.
خداوند در آيه ۲۰:۱۴ طه به موسي (ع) ميفرمايد:
نماز را براي اينكه بياد من باشي بر پا دار.
درباره ذكر نماز خداوند در آيه ۱۷:۱۱۱ سوره اسراء (بني اسرائيل) ميفرمايد:
بگو ستايش (بزرگداشت) فقط براي خدائي است كه فرزندي ندارد و در فرمانروائي هم شريكي ندارد
و ضعيف نبوده كه احتياج به مددكاري داشته باشد و او را هرچه بيشتر بزرگ دار.
آيه ۹ جمعه سوره ۶۲ ميفرمايد:
اي افراد باايمان، وقتي نداي نماز جمعه داده شد به نماز بشتابيد و خريد و فروش را رها كنيد.
اگر علم داشته باشيد متوجه ميشويد كه اينكار بنفع شما است.
چنين تاكيدي در مورد نمازهاي ديگر نشده.
درباره نماز قصر: نماز شكسته آيه ۴:۱۰۱ سوره نساء ميفرمايد:
وقتي در سفر هستيد، اگر ميترسيد كه كافران صدمه اي به شما بزنند اشكالي ندارد كه از نماز خود كم كنيد (نماز را شكسته بخوانيد)
چون كافران دشمن آشكار شما هستند.
مي بينيم كه اين نماز، نماز خوف، نماز ترس از حمله دشمنان است نه نماز سفر كه بعد بخواهند مقدار مسافتي كه بايد طي شود محاسبه شود.
آيه ۴:۱۰۲ هم نماز پيغمبر (ص) را در موقع جنگ بيان ميكند.
آيه ۴۳ بقره سوره ۲ ميفرمايد: نماز را بپا داريد و زكات بدهيد و با ركوع روندگان به ركوع برويد.
و آيه ۷۷ حج سوره ۲۲ ميفرمايد:
اي افراد باايمان ركوع و سجده كنيد و خداوندتان را بندگي (اطاعت محض) كنيد و كار خوب بكنيد تا رستگار شويد.
آيه ۵۳:۶۳ سوره نجم هم ميفرمايد:
خدا را سجده و عبادت كنيد.
آيه ۹۸ حجر سوره ۱۵ ميفرمايد:
با ستايش خداوندت او را تسبيح كن و از سجده كنندگان باش.
آيه ۱۷:۱۱۰ سوره اسراء (بني اسرائيل) ميفرمايد:
… نمازت را بلند نخوان آهسته هم نخوان، حالتي بين اين دو حالت را داشته باش.
ولي بجاي اجراء اين دستور بعضي نمازها را بلند ميخوانند و بعضي آهسته.
آيه ۷۴ واقعه سوره ۵۶ ميفرمايد:
بنام فرمانفرماي بزرگت تسبيح بگو.
كه در ركوع گفته ميشود و آيه اول سوره اعلي سوره ۸۷ ميفرمايد:
بنام فرمانفرماي بلند مرتبه ات تسبيح بگو.
نام خداوندت را منزه و پاك ساز كه در سجده گفته ميشود.

تدوین:مینو غفوری ساداتیه

تلفن:09308743868

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

11 − سه =