مقالات, مقاله های آموزشی

مورچه وشگفتی های آفرینش

مطالعه زندگی مورچگان پنجره ای از اسرار آفرینش را به روی ما می گشاید؛ مورچه ها در اندام كوچك خود تمام سیستم بدنی يك حيوان عظيم الجثه را دارند. از شاخص ترين ویژگی مورچه ها، زندگى دسته جمعي و بر اساس تقسيم كار است، آنها در تابستان به فكر زمستان هستند در حالی که ممکن است هرگز زمستان را نديده باشند، دانه هاى غذايى را به شیوه ای مطلوب نگهدارى مى كنند تا فاسد نشود، نوعى از مورچه ها [مورچه هاى سپاهى] مانند عشاير از جايى به جاى ديگر كوچ مى كنند. دانشمندان مورچه ها را دارای انواع بسیاری دانسته اند كه تعداد آنها ده برابر مجموع انسان ها مى باشد.

گرچه مورچه ها بر اثر كثرت و تنوّع و وجود بى شمارشان در كوه و صحرا و درون خانه ها، به صورت يك امر عادى درآمده و توجّه عامّه مردم را هرگز به خود جلب نمى كنند؛ ولى براى دانشمندانى كه گاه بيست سال درباره زندگى آنها انديشيده اند بسيار شگفت آور است و مطالعات آنها درباره اسرار آفرينش مورچگان درهاى بزرگى را براى پى بردن به عظمت آفريدگار به روى ما گشوده است كه به گوشه اى از آن ذيلا اشاره مى شود:

یک نوع مورچه؛ قوی‌ترین جانور جهان

1. حيوانات و حشراتى كه به صورت گروهى زندگى مى كنند كم نيستند؛ مانند بخشى از پرندگان و ماهيان و گوزن ها و آهوها؛ ولى آنها كه زندگى دسته جمعيشان بر اساس تقسيم كار است كم هستند و مورچگان يكى از شاخص ترين آنها هستند. مورچه هاى ماده وظيفه جمع آورى غذا، نگهدارى نوزادان و حتى نگهدارى مادر لانه (ملكه مورچگان) را بر عهده دارند. مورچه هاى نر كارشان بارور ساختن ملكه و ملكه كارش تخم گذارى است و جالب اينكه نرها بعد از جفت گيرى مى ميرند. گروهى نيز به صورت نيروهاى مسلّح هستند كه آرواره هاى قوى دارند و از لانه در برابر هجوم دشمنان پاسدارى مى كنند.
2. مورچه هاى كارگر (ماده ها) زمين را سوراخ مى كنند و به تدريج خاك را مى كَنَند تا محل مناسبى براى زندگى آنها در زير سطح زمين فراهم شود؛ ولى همه مورچه ها در زير زمين زندگى نمى كنند. گروهى از مورچه ها كه آنها را مورچه نجار مى نامند، درون چوب ها را سوراخ مى كنند و در آن لانه مى سازند.
3. مورچه ها در اندام كوچك خود كه گاهى فقط به دو ميليمتر مى رسد تمام دستگاه هايى را كه در يك حيوان عظيم الجثه است، دارا هستند و حتى چيزى بيش از او دارند، پاهاى اضافى و شاخك هايى كه آنها را با محيط خود آشنا مى سازد و عقل و هوش اجتماعى قوى و آينده نگرى.
4. بسيارى از مورچه ها، حشرات ديگر را به خدمت خود در مى آورند و از آنها استفاده مى كنند (در واقع نوعى دامدارى دارند) از جمله مورچه گندم زار يكى از اين نوع مورچه هاست. جانورى كه مورد استفاده اين نوع مورچه قرار مى گيرد، شته هاى گياهى است. اين حشرات اگر خشمگين شوند مايع شيرينى مانند عسل ترشح مى كنند و مورچه ها از آن بهره مى گيرند.
بعضى ديگر از مورچه ها، حشرات مخصوصى را كه در پوست درختان تخم مى گذارند يا سوسك ها را به خدمت خود در مى آورند.
5. اگر تعجب نكنيد گروهى از مورچه ها دست به كشاورزى مى زنند. نوعى مورچه كه به نام مورچه چترى ناميده مى شود، باغچه اى در اطراف لانه خود ترتيب مى دهد و در آن قارچ هاى كوچك مى پروراند. مورچه هاى كارگر براى رشد قارچ ها قطعات كوچكى از برگ ها را جدا مى كنند و با خود مى آورند. هنگامى كه مورچه كارگر قطعه اى از برگ را با خود مى آورد گويى چترى بالاى سر دارد و به همين دليل به اين نام ناميده شده است.
6. نوعى از مورچه ها به مورچه هاى سپاهى ناميده شده اند كه مانند عشاير از جايى به جاى ديگر كوچ مى كنند. آنها حشراتى واقعاً درنده هستند كه حتى فيل ها سعى مى كنند سر راه آنها قرار نگيرند و گرنه صدمه زيادى به آنها مى زنند.
گروهى از اين مورچگان كه در مناطق حارّه زندگى مى كنند گوشت خوارند و هرگاه دسته جمعى به جانورى حمله كنند به زودى آن را از پاى در مى آورند و در مدت كمى همه عضلات حيوان را مى خورند و تنها اسكلتى از او به جاى مى ماند.
7. مورچه ها معمولا سرى بزرگ و كمرى باريك دارند و نسبت به جثه خود بسيار قوى و پرزورند چنان كه دانه اى را كه چندين برابر آنها وزن دارد با دندان مى گيرند و از ديوار بالا مى روند كارى كه براى هيچ قهرمان وزنه بردارى از انسان ها امكان پذير نيست. آرى! مورچه بر خلاف جثه كوچك خود، به راحتى مى تواند بارهايى را كه ده برابر خودش وزن دارد بلند كند يا جابجا نمايد.
8. آينده نگرى مورچه و مديريت او بسيار جالب است؛ در تابستان با الهام درونى به فكر زمستان سخت است در صورتى كه چه بسا در طول عمرش هرگز زمستان را نديده باشد. دانه هاى غذايى را به طرز مطلوبى نگهدارى مى كند؛ گاه آنها را از لانه بيرون مى آورد تا هوا بخورد و فاسد نشود و گاه آنها را به دو يا چند قسمت تقسيم مى كند تا سبز نشود و فاسد نگردد، حتى نوشته اند دانه گشنيز را به چهار قسمت تقسيم مى كند؛ زيرا اگر كمتر از آن باشد سبز مى شود.
9. موقعيت شناسى مورچه عجيب است. بعضى از دانشمندان نوشته اند: مورچه اى را در وسط دايره اى از آتش قرار دادند او براى نجات خود به هر سو حركت كرد و چون راه فرارى پيدا نكرد سرانجام جان داد. نقطه اى را كه او جان داده بود اندازه گيرى كردند درست مركز دايره بود؛ يعنى دورترين نقطه به آتش اطراف.
10. مورچه ها انواع زيادى دارند كه بعضى از دانشمندان بالغ بر چهارهزار نوع را شمارش كرده اند و تعداد مورچه هاى روى زمين را ده برابر مجموع انسان ها مى دانند. مطالعات جديد نشان مى دهد كه مورچه ها در زمينه حل مشكل ترافيك از انسان ها پيشى گرفته اند. ميليون ها مورچه صبورانه با دنبال كردن يك ساختار ساده «تك گذر» بهترين راه را براى رسيدن به مقصد در اسرع وقت و بدون تأخير در پيش مى گيرند.
شگفتى هاى دنياى مورچگان بسيار بيش از آن است كه در بالا گفته شد و در اين زمينه كتاب ها يا مقالات فراوانى نوشته شده است.

توصیف مورچه به زبان نهج البلاغه

تصاویری دیدنی از زندگی مورچه ها

در بخش هایی از نهج البلاغه گران بار امیرالمؤمنین علی علیه السلام ، از آفرینش برخی موجودات سخن گفته شده است. از آن جمله، خطبه 185 این کتاب است که در آن، به بعضی شگفتی های آفرینش «مورچه» چنین اشاره شده است:

اگر [مردم] در عظمت قدرت [خداوند] و اهمیت نعمت او می اندیشیدند، به راه راست باز می گشتند و از آتش سوزان دوزخ می ترسیدند، ولی دل ها بیمار و چشم های بصیرت معیوب است. آیا به مخلوقات کوچکی که خدا آفریده است، نمی نگرند که چگونه آفرینش آنها را دقیق و حساب شده و ترکیب آنها را متقن ساخته، گوش و چشم برای آنها آفریده و استخوان و پوست آنها را مرتب کرده است.

به این مورچه نگاه کنید. با آن جثه کوچک و اندام ظریفش که به واسطه کوچکی، به سختی دیده می شود و درک همه پیچیدگی های وجود او در اندیشه نمی گنجد، چگونه روی زمین [ناهموار و پرسنگلاخ] راه می رود و به روزی اش دست می یابد. دانه ها را [از راه های دور و نزدیک] به لانه اش منتقل و در مکانی معین نگه داری می کند.

در فصل گرما برای سرما و به هنگام توانایی برای روز ناتوانی، ذخیره می کند. روزی اش [از سوی خدا [تضمین شده و خوراک موافق طبعش در اختیار او قرار گرفته است. خداوند منان هرگز از او غافل نمی شود و پروردگار مدبر محرومش نمی سازد، هر چند در دل سنگ سخت و خشک و میان صخره ای بدون رطوبت باشد.

اگر در دستگاه گوارش او و آنچه درون بدن او وجود دارد و آنچه در سر او از چشم و گوش قرار گرفته است، بیندیشی، شگفت زده خواهی شد و از فهم شگفتی ها [نهفته در آفرینش] او به زحمت خواهی افتاد. پس بزرگ و بلندمرتبه است، خداوندی که مورچه را روی دست و پا[ی ضعیف و ظریفش] برپا داشته و او را بر ستون های محکمی [نسبت به آفرینش او [بنا نهاده است. اگر همه راه های فکر و اندیشه را تا به آخر برسی، همه دلیل ها به تو می گوید که آفریننده مورچه کوچک، همان آفریدگار درخت [تناور] نخل است؛ زیرا ساختمان اجزای هر موجودی دقیق است و هر مخلوق زنده ای درون خود، اعضای مختلف و پیچیده ای دارد. [به یقین،] آفرینش بزرگ و کوچک، سنگین و سبک، قوی و ضعیف، برای خداوند یکسان است و در برابر قدرتش همگون.

1. اندیشیدن در عظمت خداوند و نعمت های او، انسان را به سوی مبدأ هستی هدایت می کند و او را از آتش دوزخ ترسان می سازد.

2. همه عقل بشر از درک شگفتی های موجود در آفرینش مورچه ناتوان است.

3. ظریف و ضعیف بودن مورچه، محکم و استواری آفرینش او را رد نمی کند.

4. در پیشگاه قدرت خداوندی، آفرینش ریزترین موجودات با خلق بزرگ ترین موجودات، برابر است.

شگفتی های آفرینش مورچه در بیان دانشمندان

همه چیز راجع به مورچه ها

مورچه ها به سبب فراوانی و ریز بود نشان، برای بیشتر انسان ها موجودی ناچیز و بی اهمیت هستند، ولی برای دانشمندانی که گاه به مدت بیست سال درباره زندگی آنها پژوهش علمی کرده اند، بسیار شگفت آورند. ما نیز با مطالعه یافته های اینان درباره ویژگی های این موجود کوچک، بیش از پیش به عظمت آفریدگارمان پی می بریم. برخی از این ویژگی ها از این قرار است:

1. آینده نگری مورچه و مدیریت او بسیار جالب است: در تابستان با الهام درونی به فکر زمستان سخت است، در صورتی که چه بسا هنوز زمستانی ندیده است. دانه های غذایی را به طور مناسبی نگه داری می کند، گاه آنها را از لانه بیرون می آورد تا هوا بخورند و فاسد نشود و گاه آنها را به دو یا چند قسمت تقسیم می کند تا سبز نشوند و فاسد نگردند. حتی نوشته اند دانه گشنیز را به چهار قسمت تقسیم می کند؛ زیرا اگر کمتر از آن باشد، سبز می شود و از بین می رود.

2. بیشتر مورچه ها سری بزرگ و اندامی کوچک دارند و نسبت به جثه خود بسیار قوی هستند، چنان که دانه ای را با چندین برابر وزن خود، به دندان می گیرند و از دیوار بالا می روند؛ کاری که برای هیچ زورمندی امکان پذیر نیست.

3. مورچه ها در اندام کوچک خود که گاهی فقط به دو میلی متر می رسد، همه دستگاه هایی را که در یک حیوان عظیم الجثه هست، دارند.

4. گروهی از مورچه ها کشاورزی نیز می کنند. نوعی مورچه که به «چتری» معروف است، باغچه ای در اطراف لانه خود ترتیب می دهد و در آن، قارچ های کوچک می پروراند. این گونه مورچه های کارگر برای کمک به رشد قارچ ها، قطعه های کوچکی از انواع برگ ها را جدا و با خود حمل می کنند. در این حالت، گویی مورچه ها چتری بالای سر دارند و بدین ترتیب، به آنها مورچه چتری گفته می شود.

5. نوعی از مورچه ها «سپاهی» نامیده شده اند و مانند عشایر، از جایی به جای دیگر کوچ می کنند. آنها حشره هایی درنده هستند که حتی فیل ها نیز مراقبند سر راه آنها قرار نگیرند، وگرنه آسیب جدی می بینند. گروهی از این مورچگان که در مناطق حاره زندگی می کنند، گوشت خوارند و هرگاه دسته جمعی به جانوری حمله کنند، به زودی او را از پای درمی آورند و در مدت کوتاهی همه عضله های حیوان را می خورند و تنها اسکلتی از او به جای می گذارند.

6. موقعیت شناسی مورچه نیز عجیب است. بنا به گفته برخی از دانشمندان، مورچه ای را میان دایره ای از آتش قرار دادند، او برای نجات خود به هر سو حرکت کرد و چون راه فراری پیدا نکرد، از میان رفت. پس از اندازه گیری نقطه ای که او در آنجا نابود شد، فهمیدند که آن مورچه درست در مرکز دایره قرار داشت؛ یعنی دورترین نقطه به آتش اطراف.

7. مورچه ها به طور دسته جمعی زندگی می کنند. در نتیجه، هر کدام وظیفه ای خاص برعهده دارند و آن را انجام می دهند. در میان آنها، گروهی نیز به صورت نیروهای مسلح هستند که آرواره های قوی دارند و از لانه ها در برابر هجوم دشمنان پاسداری می کنند.

پیام متن:

آفرینش خداوند در همه چیز بی نقص و تمام عیار است؛ زیرا پروردگار جهان هر چه را که صلاح آفریدگان و سبب آسایش زندگی شان بود، به آنان بخشد و در نهاد همه آنها تدبیر چگونه زیستن را به ودیعه نهاد، گرچه آن آفریده، موجود ریز و ناچیزی همانند مورچه باشد.

علت وجود مورچه‌های بالدار در خانه چیست؟ - تابناک | TABNAK

شگفتی های باورنکردنی از زندگی مورچه ها
در دنیا هزاران نوع مورچه زندگی می کنند که عاداتشان مانند انسان ها با یکدیگر تفاوت بسیار دارد، به همین جهت مکالمه و نوع زبان آنها نیز با یکدیگر متفاوت است.
بنا بر نصر صریح آیه 19 سوره نمل، وقتی حضرت سلیمان (ع) و همراهانش به وادی مورچگان وارد می شوند، مورچه ای می گوید: ای مورچگان به لانه های خود داخل شوید که سلیمان و سپاهیانش شما را در هم نشکنند، در حالیکه ( به عمل خود) آگاه نیستند.
ایران ناز، با خواندن این آیه سوالاتی در اذهان ایجاد میگردد که مورچه با چه وسیله ای صحبت می کند؟ اصلاً تشکیلات مورچه ها از چه قرار است؟ و با پاسخ به این سوالات است که رازی از رازهای آفرینش فاش می شود.
در دنیا هزاران نوع مورچه زندگی می کند ، که عاداتشان مانند انسانها با یکدیگر تفاوت بسیار دارد، به همین جهت مکالمه و نوع زبان آنها نیز با یکدیگر متفاوت است . برای فهم بیشتر اختلافات در آنان، به پاره ای از انواع مورچه ها اشاره می نماییم.
مورچه های کشاورز
 نوعی مورچه به نام مورچه سائو، برگها را در انبارهای زیر زمینی خود جمع می کنند و از فضولات کرمینه مخصوصی، آنها را کود می دهند، در نتیجه نوعی قارچ بر این برگها می روید که مورچه ها آن را می خورند . بشر به تازگی پی برده است قارچ ها در تاریکی بهتر می رویند، اما مورچه ها این سر طبیعت را هزاران سال است که می دانند.
مورچه های برده دار
مورچه هایی هستند که از خود غلام دارند و مورچه های ناتوان تر از خود را به بندگی می گیرند . به این منظور پیله مورچه های دیگر را می دزدند و می پرورانند ، هنگامی که این پیله ها مورچه شدند، برای آنها کار می کنند و از آنها فرمان می برند. این غلامداری در برخی از مورچه ها به جایی رسیده که اگر غلامی در کار نباشد، مورچه های کارفرما حتی غذای خود را نیز نمی تواند به دست آورند.
مورچه های دامدار
یک نوع شته از برگ درختان، نوعی عسل می سازد که مطبوع طبع مورچه ها است. مورچه ها این شته ها را اسیر کرده و به لانه های خود می برند، برای آنها برگ و آذوقه تهیه می کنند و مانند چوپانی که از گوسفند مراقبت می کند، از این شته ها مواظبت می نمایند، تا از عصاره و شیره ای که می سازند ، استفاده کنند.
مورچه های گوشتخوار
در میان مورچگان از همه هراس انگیزتر مورچه لشکری است، که در مناطق گرمسیر زندگی می کند و تنها گوشت می خورند.این مورچگان چون لشکرمی کشند، ستونی به پهنای چندین سانتی متر ودرازای صدها مترپدید می آورند. دراین ستون مورچه های کارگر پیله ها را حمل می کنند و سربازان در پیش و پس لشکر در حرکتند.
در میان سپاه آنها، مورچه های درشت تری دیده می شود، که افسران سپاه محسوب می شوند. هنگامی که این ستون به حرکت درآید، هیچ چیز جز آب یا آتش قادر نیست از حرکت آنها پیشگیری نماید.
 گاهی که آب سیل آسا نباشد، مورچه ها به هم چسبیده ، خود را به صورت طنابی درآورده و برآب رها می کنند و به این ترتیب پلی بر روی آب می سازند، تا سایر مورچه ها از روی آب بگذرند. ولیکن مورچه هایی که خود، پل را تشکیل می دهند، در آب غرق می شوند و این نوعی از فداکاری آنها برای هم نوع خویش محسوب می گردد.
وسیله نطق مورچه
شرط حتمی سخن گفتن و فهماندن مقصود، زبان نیست. بلکه هر وسیله ای که برای تفهیم مقاصد به کار رود ، به منزله زبان است و مکالمه هم به هر نحوی که باشد، نطق نامیده می شود. حیوانات با ژست های مخصوص، حرکات خاص و یا با صدا و نطق، مکالمه می کنند و به طرف مقابل مقصود خود را می فهمانند.از مورچه ها، کسی با گوش خود صدایی نشنیده، ولی مکالمه آنها را، که ظاهراً با شاخک های خود انجام می دهند، کم و بیش دیده شده است.

در این موضوع جای هیچ شبه ای نیست. وقتی طعمه ای نسبتاً سنگین در برابر مورچه ای که در تلاش کسب روزی است قرار بگیرد ، این مورچه برای حمل آن کوشش خود را خواهد کرد، وقتی کاملاً مطمئن شود که از نقل آن به لانه عاجز است، طعمه را واگذاشته و به لانه خود مراجعه می کند. طولی نمی کشد که چند مورچه به دنبال هم به راه افتاده، تا به محل طعمه آمده و با کمک یکدیگر آن را به لانه حمل می کنند. این مورچه ، همنوعان خود را چگونه از وجود طعمه در محل معین آگاه کرده است؟ اما به هر وسیله که بوده، مقصود خود را به همجنسان خویش فهمانده است؟

مورچه

در آفرینش مورچه  دقت كنید در اعضایی كه برای این حیوان به منظور خوردن غذا و هضم كردن آن قرار داده شده و آنچه در درون این جثه كوچك گنجانده شده و آنچه در سر این حشره از چشم و گوش و عضوهای دیگر موجود است اندیشه و تفكر كنید.

اسرار حیرت انگیزی كه در ساختمان بدن مورچه وجود دارد و همچنین نوع فعالیت و زندگی این حشره كوچك – نمونه جالبی از قدرت آفریدگار جهان است. حشره شناسان با مطالعه لاشه های مورچگانی كه به صورت فسیل از میلیونها سال قبل باقی مانده است – توانسته اند به جزئیات زندگی مورچه ها در آن اعصار پی ببرند آنچه تعجب حشره شناسان را برانگیخته این است كه وضع زندگی مورچه ها طی گذشت میلیونها سال – تفاوت محسوسی نكرده است.

مورچه دارای پنج چشم است كه سه تا از آنها روی پیشانی و دو تا در طرفین سر واقع شده است

بدن مورچه از سه بخش اصلی سر و سینه و شكم تشكیل شده است: در ناحیه سر اعضای حساس مانند مغز و چشمها و شاخكها و دهان قرار گرفته است مورچه دارای پنج چشم است كه سه تا از آنها روی پیشانی و دو تا در طرفین سر واقع شده است. چشمهایی كه در طرفین سر واقع شده است از نوع چشم مركب است، دهان مورچه دارای آرواره های نیرومندی است كه به وسیله آنها دانه های خشك را خرد می كند و بارهای سنگین را به لانه می رساند.

دهان اغلب مورچه ها نقش یك سلاح دفاعی را نیز ایفا می كند به طوریكه به وسیله گاز گرفتن – از خود دفاع می كند.

شاخكهای مورچه یكی از اعضای حساس آن به شمار می رود زیرا وسیله استشمام بوهاست. شاخكها به چند بند تقسیم شده اند كه هر بند مخصوص استشمام یك نوع رایحه است شاخكها وسیله صحبت كردن مورچه ها نیز می باشد.

حتما دیده اید كه وقتی دو مورچه به یكدیگر می رسند شاخكهای خود را به هم می زنند و مثل این است كه با هم صحبت می كنند. شاخكها وسیله ای برای ادای مقاصد درونی مورچه هاست، مورچه ها وقتی می خواهند از لانه خود دفاع و یا مقدمات عملیاتی را فراهم كنند رفتار آنها غیرعادی و عجیب می شود.

در این صورت با كمی دقت می توان دریافت كه مورچه ها درحال رد و بدل اطلاعات و یا تقسیم كار بین خود هستند هر وقت حادثه ای در لانه مورچه ها رخ دهد در فاصله بسیار كوتاهی مانند گذشتن یك صاعقه این موضوع در لانه مورچه ها پخش شده و همه از آن آگاه می شوند چگونگی ارتباط تماس و یا به عبارتی سخن گفتن مورچه ها با یكدیگر – دارای اسرار زیادی است.

مورچه ها در مسیر حرکت خود وقتی به هم می رسند ، توقف کوتاهی می کنند ، شاخک های خود را تکان داده و با پخش امواج یا احتمالاً صدایی که برای ما مفهوم نیست با هم صحبت می کنند . در این موضوع جای هیچ شبه ای نیست. 

وقتی طعمه ای نسبتاً سنگین در برابر مورچه ای که در تلاش کسب روزی است قرار بگیرد ، این مورچه برای حمل آن کوشش خود را خواهد کرد ، وقتی کاملاً مطمئن شود که از نقل آن به لانه عاجز است ، طعمه را گذاشته و به لانه خود مراجعه می کند. طولی نمی کشد که چند مورچه به دنبال هم به راه افتاده ، تا به محل طعمه آمده و با کمک یکدیگر آن را به لانه حمل می کنند.

تنوع مورچه‌ها در هر دسته

همه مورچه‌ها دارای زندگی اجتماعی هستند، یعنی مورچه‌ها در دسته‌های جدا از هم زندگی می‌کنند. در هر دسته سه نوع مورچه وجود دارد: ملکه که وظیفه آن تخم گذاری و به دنیا آوردن نوزادان است. عده‌ای مورچه‌های کارگر هستند که فاقد بال می‌باشند و کار آنها جمع‌آوری دانه‌ها و مواد غذایی و حفر لانه و نگهداری تخمها و نوزادان می‌باشد. تعداد کمی از افراد یک لانه ، مورچه‌های نر ماده هستند که دارای چهار بال نازک می‌باشند.اندازه گروههای مورچه‌ها بسیار متنوع است. برخی از این گروهها یا دسته‌ها فقط شامل چند دوجین مورچه هستند، در حالی که در دسته‌های دیگر صدها هزار مورچه فعال زندگی می‌کنند.

مورچه‌ها: نکاتی در رابطه با دنیای پر از شگفتی این حشرات کوچک و فرز - دینو

غذای مورچه‌ها

هزاران نوع مورچه در جهان زندگی می‌کنند که هر نوعی زندگی و غذای مخصوص به خود را دارند.

مورچه خرمن چین: مورچه‌ای است که از گیاهان اطراف خود دانه می‌چیند و به لانه خود می‌برد و از آنها استفاده می‌کند.

مورچه شیر دوش یا گله‌دار: این مورچه‌ها به شکار شته‌ها می‌روند، آنها را گله گله در لانه جای می‌دهند و با نواختن ضربه‌های محکمی بر پهلویشان ، مایع شیرین مزه‌ای از اندامشان برای خود می‌دوشند.

مورچه‌های باغبان: دسته دیگر از مورچه‌ها باغبانی می‌کنند، یعنی قارچهای بسیار ریزی را می‌پرورند و خوراکشان را فقط از آنها تهیه می‌کنند. برای کشت قارچها نیاز به باغچه‌ای هم دارند که برای این کار خمیری فراهم می‌کنند و قارچهای مورد نظر خود را بر روی آن می‌کارند.

مورچه‌های آسیابان: این نوع مورچه‌ها با کله بزرگ و فکهای نیرومندشان دانه‌ها را آسیاب می‌کنند.

زندگی اجتماعی مورچه‌ها

در حدود 8000 گونه مختلف مورچه وجود دارد و همه آنها در گروههای فامیلی زندگی می کنند این حشره درمقایسه با حشرات دیگر لانه ساده‌تری می‌سازد بیشتر آنها در زیر زمین تونل هایی حفر می‌کنند یا با استفاده از موادی خاکریز (پرچین) درست می‌کنند در طول تابستان مورچه‌های بالدار از لانه بیرون آمده و بطور دسته جمعی حرکت می‌کنند آنها جفت گیری می‌کنند و برای تشکیل اجتماع جدیدی پرواز کرده و می‌روند.

مورچه‌های صحرا نشین اجتماعی در طول شب یک توده مخروطی موقت درست می‌کنند آنها برای این کار از بدنشان استفاده می‌کنند مورچه‌ها به همدیگر می‌چسبند و از یک شاخه درخت آویزان می‌شوند آنها بوسیله پنجه‌هایشان به یکدیگر می‌چسبند و این مخروط را می‌سازند. یک لانه مورچه از چندین اطاقچه که بوسیله تونلهایی به هم مرتبط می‌شوند، تشکیل شده است.

چرخه زندگی مورچه

چرخه حیات مورچه بسیار جالب است. ماده‌ها یعنی ملکه تا ارتفاع زیادی در آسمان به پرواز در می‌آیند و نرها نیز به دنبالشان می‌روند. پس از این پرواز جفت گیری ، نرها فورا می‌میرند و ملکه پایین می‌رود و به تنهایی آغازگر یک گروه یا دسته جدید می‌شود. او آشیانه‌ای حفر می‌کند و تخم می‌گذارد. پس از آن که کرمهایی که فاقد پا هستند، از تخم بیرون می‌آیند، ملکه مادر به آنها کمک می‌کند تا پیله‌ای به دور خود بتنند. هنگامی که مورچه جوان به اندازه کافی رشد کرد، ملکه یک سر پیله را سوراخ می‌کند و مورچه را از داخل محفظه خود خارج می‌سازد. این کارگران تازه نفس ، تقریبا به فوریت زندگی پر کار و فعال خود را آغاز می‌کنند که وقف ملکه و بقیه اعضای گروه است.

مورچه ها در اندام کوچک خود که گاهی فقط به دو میلی متر می رسد، همه دستگاه هایی را که در یک حیوان عظیم الجثه هست، دارند

شگفتی های آفرینش مورچه در بیان دانشمندان

مورچه ها به سبب فراوانی و ریز بود نشان، برای بیشتر انسان ها موجودی ناچیز و بی اهمیت هستند، ولی برای دانشمندانی که گاه به مدت بیست سال درباره زندگی آنها پژوهش علمی کرده اند، بسیار شگفت آورند. ما نیز با مطالعه یافته های اینان درباره ویژگی های این موجود کوچک، بیش از پیش به عظمت آفریدگارمان پی می بریم.

برخی از این ویژگی ها از این قرار است:

1. آینده نگری مورچه و مدیریت او بسیار جالب است: در تابستان با الهام درونی به فکر زمستان سخت است، در صورتی که چه بسا هنوز زمستانی ندیده است. دانه های غذایی را به طور مناسبی نگه داری می کند، گاه آنها را از لانه بیرون می آورد تا هوا بخورند و فاسد نشود و گاه آنها را به دو یا چند قسمت تقسیم می کند تا سبز نشوند و فاسد نگردند.

2. مورچه ها در اندام کوچک خود که گاهی فقط به دو میلی متر می رسد، همه دستگاه هایی را که در یک حیوان عظیم الجثه هست، دارند. 

3. موقعیت شناسی مورچه نیز عجیب است. بنا به گفته برخی از دانشمندان، مورچه ای را میان دایره ای از آتش قرار دادند، او برای نجات خود به هر سو حرکت کرد و چون راه فراری پیدا نکرد، از میان رفت. پس از اندازه گیری نقطه ای که او در آنجا نابود شد، فهمیدند که آن مورچه درست در مرکز دایره قرار داشت؛ یعنی دورترین نقطه به آتش اطراف.

همه مورچه ها داراي زندگي اجتماعي هستند، و به قوانين شان بسيار احترام مي گذارند. مورچه ها از مقرراتي ترين موجودات جهان هستند. در هر دسته از مورچه ها سه گروه وجود دارد.
شگفتي مورچه ها

 

علت وجود مورچه‌های بالدار در خانه چیست؟ - تابناک | TABNAK

همه مورچه ها داراي زندگي اجتماعي هستند، و به قوانين شان بسيار احترام مي گذارند. مورچه ها از مقرراتي ترين موجودات جهان هستند. در هر دسته از مورچه ها سه گروه وجود دارد.
ملکه، که وظيفه آن تخم گذاري و به دنيا آوردن نوزادان است. دومين دسته مورچه هاي کارگر هستند که بال ندارند و کار آنها جمع آوري دانه ها و مواد غذايي و حفر لانه و نگهداري تخم ها و نوزادان مي باشد. و دسته سوم که تعداد کمي از افراد يک لانه را تشکيل مي دهند، مورچه هاي نر و ماده هستند که داراي چهار بال نازک مي باشند.
مورچه ها گروه هاي مختلفي دارند که در بعضي از گروه ها فقط چند صد مورچه زندگي مي کنند و در برخي از دسته ها چند ميليون. با اين همه در همه گروه هاي مورچه ها مسئوليت ها تقسيم شده است و هر مورچه اي وظيفه خودش را انجام مي دهد. در جهان مورچه هاي مختلفي وجود دارد که هر کدام با توجه به محلي که زندگي مي کنند غذاي مخصوص خودشان را دارند. ما در اينجا بعضي از انواع مورچه ها را برايتان معرفي مي کنيم تا ببينيد اين موجود کوچک چه شگفتي هايي را با خودش دارد.

مورچه اي است که از گياهان اطراف خود دانه مي چيند و به لانه خود مي برد و از آنها استفاده مي کند.

مورچه شير دوش يا دامدار

يک نوع شته وجود دارد که برگ درختان را مي خورد و عسل خوشمزه اي درست مي کند که مورچه ها اين عسل ها را خيلي دوست دارند. مورچه ها اين شته ها را مي گيرند و پرورش مي دهند و در لانه هايشان براي آنها برگ مي آورند و عسل آنها را مي دوشند. اين کار مورچه ها مثل کار چوپان هاست که از گوسفندهايشان مراقبت مي کنند.

مورچه هاي باغبان

دسته ديگري از مورچه ها باغباني مي کنند، يعني قارچ هاي بسيار ريزي را پرورش مي دهند و خوراکشان را فقط از آنها تهيه مي کنند. براي کشت قارچ ها نياز به باغچه اي هم دارند که براي اين کار، خميري درست مي کنند و قارچهاي مورد نظر خود را بر روي آن مي کارند.

مورچه هاي آسيابان

اين نوع مورچه ها با کله بزرگ و فک هاي نيرومندشان دانه ها را آسياب مي کنند.

مورچه هاي گوشت خوار

در ميان مورچگان، از همه هراس انگيزتر مورچه ي لشگري است که در مناطق گرمسير زندگي مي کنند و تنها گوشت مي خورند. اين مورچگان چون لشکرکشي مي کنند، ستوني به پهناي چندين سانتي متر و درازاي صدها متر پديد مي آورند. در اين ستون، مورچه هاي کارگر پيله ها را حمل مي کنند و سربازان در پيش و پس لشکر در حرکتند.
در ميان سپاه آنها، مورچه هاي درشت تري ديده مي شوند که افسران سپاه محسوب مي شوند. هنگامي که اين ستون به حرکت درآيد. هيچ چيز جز آب يا آتش قادر نيست از حرکت آنها پيشگيري نمايد.
گاهي که آب سيل آسا نباشد، مورچه ها به هم چسبيده، خود را به صورت طنابي درآورده و بر آب رها مي کنند و به اين ترتيب پلي بر روي آب مي سازند، تا ساير مورچه ها از روي آب بگذرند. وليکن مورچه هايي که خود پل را تشکيل مي دهند، در آب غرق مي شوند و اين نوعي از فداکاري آنها براي هم نوع خويش محسوب مي گردد.

بهترین معماری حیوانات در دنیا

مورچه هاي بافنده

اين مورچه ها لانه هايشان را درون حفره اي در بين برگ درختان گرمسيري مي سازند. ابتدا دو برگ نزديک هم را انتخاب کرده و تعدادي از مورچه ها لبه ي يک برگ را گرفته و به پايين فشار مي دهند، کمر و پاهاي اين مورچه ها توسط گروه ديگري از مورچه ها محکم نگاه داشته شده و هنگامي که لبه ي دو برگ به هم نزديک شد يکي از مورچه هاي کارگر، لاروي را که در آخرين مراحل تبديل به شفيره است، انتخاب مي کند و با فشار دادن اين لارو قطراتي از جنس ابريشم توليد مي شود. اين مورچه کارگر، لارو را مي فشارد و به جلو و عقب مي برد و با بخيه هاي ابريشمي دو برگ را به هم متصل مي کند.
مورچه ای که عسل تولید می کند (+عکس)

 

آينده نگري در مورچه ها

در گروهي از مورچه ها به نام مورچه هاي عسل انبار، مورچه هاي مخصوصي که شکم پر ناميده مي شوند از سقف لانه آويزان شده و به وسيله کارگرهايي که از جستجوي غذا برگشته اند با شهد تغذيه مي شوند و سرانجام شکم هايشان مثل کيسه هاي انباشته از شهد مي شود، وقتي غذا کم مي شود، مورچه هاي انباشته از شهد قطراتي از مايع شيرين را از معده خود بالا مي آوردند تا بقيه ي مورچه ها از آن تغذيه کنند.

راهنما:

مورچه ها با کمک مولکول هايي شيمايي به نام فرمون، موقع راه رفتن بر روي زمين، ردي از خود به جاي مي گذارند و به اين وسيله مورچه هاي ديگر را به سمت غذا راهنمايي مي کنند؛ اما فقط خودشان از کار خود سر در مي آورند. به همين خاطر يک مورچه ي معلم (که ماده است) کار هدايت نفر به نفر را به عهده مي گيرد. او يک مورچه ي تازه کار که مايل است به خاطر غذا دنبال او بيايد را پيدا مي کند و به او آموزش مي دهد. اين نوآموز موقع راه رفتن، پي در پي مي ايستد و با پاهايش به شکم و پاهاي مورچه معلم مي زند تا به او بفهماند اين روند را ادامه بدهد. اگر اين کار را انجام ندهد مورچه ي معلم مي ايستد. وقتي فاصله ي بين اين دو خيلي زياد مي شود، معلم سرعتش را کم و مورچه ي نوآموز سرعتش را زياد مي کند. معلم در واقع با اين کار از خودگذشتگي مي کند؛ چون در حالت عادي سرعتش چهار برابر اين مقدار است. اين مورچه جديد آن قدر درسش را خوب ياد مي گيرد که مي تواند خودش معلم شود و جريان اطلاعات در بين مورچه ها را برقرار نگه دارد. 

نتایج تحقیقات جدید، این موضوع حیرت انگیز را به اثبات می رساند که مورچه ها در لانه های خود جایی برای سرویس بهداشتی دارند تا بدین وسیله بتوانند کلونی سالم تری داشته باشند و به نوزادان خود بهتر غذا دهند.

مورچه ها هم سرویس بهداشتی دارند!

نوعی از مورچه ها که در تصویر بالا می بینید، مورچه باغی سیاه (Lasius niger) نام داشته و فاضلاب های خود را در در جای تعیین شده ای در لانه هایشان انباشته می کنند. مطالعات عمیق انجام شده بر روی لانه های این نوع مورچه نشان داده که این حشرات علاقه دارند گوشه ای را در لانه های زیرزمینی خود برای سرویس بهداشتی اختصاص دهند. این موضوع منطقی و قابل درک است زیرا با تجمع هزاران مورچه در یک لانه کوچک، داشتن نظم و ساماندهی لانه، ضروری به نظر می رسد.

چه چیزی بیشتر از مدفوع می تواند موجب پرورش باکتری ها و انتقال بیماری ها شده و کلونی مورچه ها را در خطر بیاندازد؟ تامر زاکس، محقق فوق دکترا در دانشگاه رگنسبورگ آلمان می گوید: «براستی مورچه ها حشرات تمیز و منظمی هستند. این مطلب ورای آن که آنها را راضی می کند، فوایدی نیز دارد.»

مورچه

زاکس و همکارانش، ۲۱ عدد کلونی آزمایشگاهی مورچه های سیاه باغی را مورد مطالعه قرار داده اند. این نوع مورچه در بسیاری بخش های جهان پیدا می شود و از فراوان ترین انواع این حشرات است. تیم تحقیقاتی، به مورچه ها یک محلول رنگی شکر خوراندند؛ به صورتی که به برخی از آنها محلول قرمز رنگ و به برخی آبی رنگ داده شد. هنگامی که مورچه های آبی مدفوع کردند، مدفوع شان نیز به رنگ آبی بود. این به دانشمندان کمک می کرد که بدانند قضای حاجت این گروه از مورچه ها در چه مکانی صورت گرفته است.

مورچه

پس از دو ماه، الگویی از رفتار مورچه ها پدید آمد. در لانه هر دو گروه مورچه های آبی و قرمز، تکه های مجزا از توده هایی با این دو رنگ شروع به انباشته شدن کرد که عمدتاً مکان آن ها در گوشه و کنار لانه ها بود. به طور واضحی مورچه ها بجای آن که مدفوع شان را رها کنند، آن را در مکان هایی مخصوص توالت جمع آوری کرده بودند. در مقاله ای که محققان در ژورنال Plos One به چاپ رسانده اند، گفته شده که دیگر حشرات اجتماعی چون زنبور عسل و عنکبوت ها، زمان زیادی طول می دهند تا مدفوع خود را از لانه پاکسازی کنند؛ اما مورچه های منظم، سریعاً اقدام به این عمل می کنند. در واقع غیر از خاصیت تمیزی که این کار دارد، این مواد زائد شامل مواد مغزی و حیاتی بوده و به مثابه گنجی است که لاروها و نوزادهای این حشرات می توانند از آن تغذیه کنند!

محققان موفق به کشف گونه جدیدی از مورچه‌ها شدند.

پناهگاه حیوانات و موجودات از آن‌ها در برابر شکارچیان و مهاجمان حفاظت می‌کند و در صورت تهدید شدن هر موجود زنده‌ای مکانیزم دفاعی متفاوت و البته جالبی دارد.

مورچه هایی که خود را منفجر می کنند!

جالب‌ترین مکانیزم دفاعی به گونه خاصی از مورچه‌ها تعلق دارد که راهکار خلاقانه‌ای برای حفاظت از همنوعانش به‌کار می‌گیرد.

یک تیم بین المللی از کشورهایی، چون (اتریش، مالزی و تایلند) در تازه‌ترین یافته‌های خود مورچه‌ای کشف کردند که در هنگام مواجهه با خطر به صورت انتحاری عمل می‌کند. نام علمی این حشرات Colobopsis explodens است. زمانی که مورچه با مهاجمی سمج روبرو می‌شود که قصد عقب نشینی از موضع خود را ندارد، بدنش را در زاویه‌ای خاص نسبت به آن قرار داده و خود را به شدت فشرده می‌کند. سپس مورچه در یک آن خود را رها میکند و نیروی آزاد شده از این کار باعث متلاشی شدن بدنش می‌گردد. گونه جدید کشف شده همچنین نوعی مایع زرد رنگ سمی و چسبناک را از طریق غدد خود ترشح می‌کند و در نهایت جانش را از دست می‌دهد. ماده سمی ترشح شده از بدن مورچه آنقدر قوی است که می‌تواند حشرات مهاجم را از پا در آورد.

تدوین:مینو غفوری ساداتیه
ادرس اینستاگرام:gooldono.stand.sidoos@
تلفن:09308743868

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نه + پنج =