مقالات, مقاله های آموزشی

رحمه للعالمین

چرا پیامبر(ص) “رَحمَةٌ لِلعَالَمین” است؟

 

وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ «107»
و ما تو را جز رحمتى براى جهانيان نفرستاديم.

1- حكومت بندگان صالح بر زمين تبلور لطف و رحمتى است كه در سايه رسالت بدست مى‌آيد و هر آنچه از رحمت نبوى صلى الله عليه و آله كه در دنيا و آخرت نصيب افراد مى‌شود، پرتوى از رحمت الهى است. «وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً»

2- همه‌ى احكام و دستوراتى كه پيامبر اسلام آورده حتّى جهاد، حدود و قصاص و ساير كيفرها و قوانين جزايى، براى جامعه‌ى بشرى رحمت است. «وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً»

3- خداوند، «ربّ العالمين» و رسولش «رحمة للعالمين» است، يعنى تربيت واقعى در سايه هدايت انبيا امكان پذير است. «رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ»

4- پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله براى همه‌ى انسان‌ها، در همه‌ى اعصار و تمامى مكان‌ها رحمت است و نيازى به پيامبر ديگرى نيست. «رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ»

5- رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله حتّى براى ملائكه مقرب الهى نيز رحمت است. «رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ»

در حديثى مى‌خوانيم كه جبرئيل به پيامبر صلى الله عليه و آله اظهار داشت كه رحمت تو مرا نيز شامل شد. «1»

6- دستورات اسلام جهان شمول است. «لِلْعالَمِينَ»

7- يك انسان با اراده‌ى الهى مى‌تواند در تمام هستى اثر بگذارد. «لِلْعالَمِينَ»

 

چرا پیامبر(ص) "رَحمَةٌ لِلعَالَمین" است؟

با توجه به آنکه یکی از صفاتی که در قرآن کریم برای حضرت رسول(ص) بیان شده «رحمة للعالمین» است. این ویژگی چه تجلی و تبلوری در وجود مقدس پیامبر(ص) داشته است و چرا حضرت(ص) به آن نام گرفته اند؟

برای پاسخ مقدمه ای را بیان می کنم. اساسا برای پی بردن به اوصاف پیامبر بزرگوار اسلام(ص)، دو دسته منابع داریم. منبع اول خود قرآن کریم است که اوصاف پیامبر اکرم(ص) و ویژگی های آن حضرت(ص) را بیان می کند. منبع دوم، منابع حدیثی و تاریخی هستند که سخن و سیره حضرت رسول(ص)را بیان کرده اند.

خداوند در آیه 107 سوره مبارکه انبیاء می فرماید: «وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ؛ و تو را جز رحمتى براى جهانيان نفرستاديم». اگر بخواهیم به محتوای آیه و جملاتی که به کار رفته توجه کنیم، حداقل چند نکته به دست می آید. نکته اول این است که وقتی خداوند انسان ها را آفرید، هدف خلقت، صلاح و ایمان و تقوای آدمی بوده است؛ لذا برای تحقق این مهم حکومت بندگان صالح مد نظر است که برای رسیدن به حکومت بندگان صالح، خداوند از روی لطف و مهربانی ای که داشت پیامبران را فرستاد لذا پیامبر اسلام(ص) که دین و آیین او آخرین حکومت جهانی را تشکیل خواهد داد، مصداقی از لطف و رحمت خداوند است.

نکته دوم در خود این آیه شریفه نهفته است بر این اساس که خداوند، پیامبر(ص) را برای همه جهانیان فرستاد نه فقط برای گروهی خاص؛ رحمت پیامبر(ص) رحمتی است که شامل همه عالم هستی می شود. شاید نتوان در این مجال اصل مسئله را ترسیم کرد ولی با اشاره به این نکته که خود خداوند ربّ العالمین و پرورش دهنده همه انسان ها است، ربوبیت حق تعالی در سایه رسولی که رحمت للعالمین است نمایان می شود. به عبارت دیگر، تربیت واقعی، از طرف خداوند متعال در سایه هدایت پیامبری است که وصف او رحمت و لطف برای جهانیان است.

همچنین، وقتی می گوییم للعالمین، این رحمت در وهله اول همه انسان ها و جنیان و در مرحله بعدی کل عالم هستی را در بر می گیرد و حضرت رسول(ص) واسطه فیض برای کل این عالم هستی به شمار می رود. از سوی دیگر همان گونه که خداوند مستقیماً در عالم، خالق تاثیرگذار و هستی بخش است و از طریق مخلوقات برخی فیض ها را می رساند، این فیض در عالم هستی به اذن خداوند از سوی پیامبر(ص) هم به بندگان و موجوادت اختصاص می یابد.

آیه قرآن درباره حضرت محمد ص(رحمتی برای جهانیان) - عطر قرآن

این رحمت چه ماهیت و ویژگی ای دارد و در چه عرصه هایی قابلیت بروز و ظهور دارد؟

رحمت پیامبر اسلام(ص) در وهله اول در هدایتگریِ ایشان جلوه یافته و این هدایتگری برای همه انسان ها و کل بشریت است چون رسالت و تعالیم پیامبر(ص)، اختصاص به زمان و مکان و قوم خاصی ندارد و ویژگی پیامبر اسلام(ص) این است که ایشان رسول الهی برای همه انسان ها است و لذا خداوند در توصیف ایشان می فرماید: «وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ».

جمله ای در مجمع البیان ذیل آیه 107 سوره مبارکه انبیاء از پیامبر(ص) نقل شده است که فرمود: «ياأيها الناس إنما أنا رحمة مهداة». در اینجا پیامبر(ص) خود خطاب اش را به انسان ها قرار داده است، جالب اینکه نمی گوید ای مومنین، ای مردم مکه یا قوم من، بلکه می گوید ای مردم.

بنابراین، در وهله اول، رحمت حضرت(ص)، رحمت هدایت گری است. در قرآن کریم رحمت هم به مسائل دنیوی اشاره دارد و هم اخروی، برای مثال بهشت و مواهب الهی از رحمات خداوند متعال هستند. در دنیا باران پر برکت، نعمت های شب و روز و مانند آن از رحمت خداوند در دنیا هستند. ولی در آخرت بخشی از رحمت پیامبر(ص) نسبت به انسان هایی که است که در محشر حاضر می شوند و حضرت(ص) آنها را شفاعت می کند، امت خودش را شفاعت می کند یعنی رحمت پیامبر(ص) آن زمان هم هست نه اینکه فقط در این دنیا باشد.

در برخی از روایات آمده است که آیا پیامبر(ص) فقط برای اهل زمین رحمت است یا برای اهل آسمان هم رحمت است؟ به عبارت دیگر پیامبر(ص) وقتی که رحمت برای جهانیان است، این جهانیان اعم از زمینی ها و آسمانیان است؟ لذا روایت است که وقتی این آیه در مورد رحمت پیامبر(ص) نازل شد حضرت(ص) از جبرئیل سوال کرد: این که خدا مرا رحمت للعالمین قرار داد آیا گوشه ای از این رحمت به تو (جبرئیل) رسیده است؟

جبرئیل گفت: بله. حضرت رسول(ص) فرمودند: چگونه؟ و جبرئیل توضیح داد که من با همه کارهایی که انجام دادم و ماموریتی که انجام می دهم، می ترسم که عاقبت کار من به کجا می رسد. از فرجام کارم می ترسم، اما خداوند به واسطه انکه من واسطه او و شما هستم مرا «ذی العرش المکین» توصیف کرد.

گستره الگوپذیری از پیامبر اکرم(ص)

چه توصیفات دیگری درباره پیامبر اعظم(ص) وجود دارد که این وجه رحت للعالمین بودن ایشان را همراهی و پررنگ تر می کند و باعث می شود بشریت و عالم هستی از رحمت وجودی حضرت رسول(ص) بهره بیشتری ببرد؟

قرآن کریم، دو وصف دیگر هم به صورت عمده در مورد پیامبر(ص) به کار می برد: یک وصف این است که خداوند در قرآن کریم، پیامبر را صاحب اخلاق بزرگ نام برد و لذا فرمود: «وَ إِنَّک لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ»؛ یعنی تو پیامبر دارای صفات برجسته هستی.

این کلمه عظیم، با توجه به اینکه قرآن آن را استعمال کرده در رابطه با ویژگی ها و مکارم اخلاقی پیامبر(ص) قابل دقت است چون در جایی از قرآن داریم که کل زندگی دنیایی نزد خداوند قلیل است ولی از اخلاق پیامبر(ص) به عنوان خلق عظیم نام برده می شود!

نکته دیگر اینکه خداوند در سوره مبارکه آل عمران خطاب به پیامبر(ص) می فرماید: «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ؛ پس به بركت رحمت الهى با آنان نرمخو و پرمهر شدى»؛ خداوند در این آیه به عبارتی گزارش می دهد که تو با مردم با مهربانی و عطوفت رفتار کردی و اگر درشتخو بودی، مردم از دور و برت پراکنده می شدند.

از این رو، هر کس زندگی پیامبر(ص) را مطالعه می کند، می بیند که حضرت رسول(ص) سیزده سال شکنجه، جسارت و اهانت مردم مکه را تحمل می کند و بعد از روی ناچاری هجرت کرده و به سوی مدینه می رود و زمانی که در سال هشتم هجری دوباره به مکه باز می گردد، اوج رافت و گذشت را از خود نشان داده و در پاسخ عده ای که درصدد انتقام از کفار مکه بودند، فرمودند: «الیوم یوم المرحمة». این در حالی است که مردم مکه چنان پیامبر(ص) را آزار دادند که حضرت(ص) فرمودند: «ما اوذی النبی مثل ما اوذیت؛ هیچ پیامبری همانند من اذیت نشد».

اما… همین پیامبر(ص) وقتی در جریان فتح مکه به این شهر باز می گردد، همه اهل مکه به خصوص آنها که در جنگ مقابل شان حضور داشتند و منتظر رفتارهایی مثل به بردگی برده شدن، مصادره اموال و … از حضرت محمد مصطفی(ص) بودند و روز فتح مکه را روز مصیبت خود می دانستند، مورد رحمت نبوی قرار گرفتند و پیامبر(ص) در سخنانی کوتاه به آنان فرمودند: «شما مردم هموطنان بسیار نامناسبی بودید، رسالت مرا تکذیب کردید و مرا از خانه ام بیرون ساختید و در دورترین نقطه ممکن که به آن پناهنده شده بودم با من به نبرد پرداختید ولی با این وجود همه شما را بخشیده و بند بندگی و بردگی را از پای شما باز می کنم.» و بعد آن جمله تاریخی را فرمودند: «اذهبوا وانتم الطّلقاء». همچنین فرمودند: «الیوم یوم المرحمة».

این در حالی است که در تاریخ بشر از هیچ کس نشان نداریم که به این مقدار از قدرت رسیده باشد و بعد از تحمل آن همه شکنجه و آزار، مردم را ببخشد و عفو کند.

همچنین، رسول خدا(ص) در این جمله نکات و اصل اخلاقی بسیار بزرگی را به همه می آموزد که مردم در زندگی با گذشت، رافت و با مهربانی و ملاطفت رفتار کنند تا دیگران نیز با آنها با رحمت و ملاطفت رفتار کنند. لذا حضرت(ص) در زندگی شان با همه اعم از مسلمان و غیرمسلمان رحیم بودند، سختی ها را تحمل می کردند و برای همه مردم نگران بودند تا جایی که آیه نازل شد: «ای رسول من چرا این قدر خود را به زحمت می اندازی؟» خداوند در آیه ششم سوره مبارکه کهف خطاب به پیامبر(ص) می فرماید: «فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا؛ شايد اگر به اين سخن ايمان نياورند تو جان خود را از اندوه در پيگيرى كارشان تباه كنى»؛ همچنین، در آیه سوم سوره مبارکه شعرا می فرماید: «لَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ، ايد تو از اينكه مشركان ايمان نمى ‏آورند جان خود را تباه سازى.»

به عبارت دیگر، پیامبر(ص)‌ نگران وضعیت مشرکان بودند و در سیره حضرت(ص) هست که در آخرین لحظات زندگی یکی از غیرمسلمانان در کنار بستر او حاضر شدند و تلاش کردند که او را مسلمان کنند تا آن شخص باایمان از دنیا برود.

باید نسبت به اعمال مان متوجه بوده و به یاد داشته باشیم که خداوند، پیامبر(ص) را شاهد اعمال ما قرار داده اگر به عنوان امت اسلامی بخواهیم فردای قیامت نزد پیامبر(ص) روسفید باشیم همواره باید این آیه در ذهن مان باشد که فرمود: «يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا».

بنابر این، لازم است که از پیامبر(ص) رافت و مهربانی تبعیت و از هر گونه خشونت و درگیری و جنگ و خونریزی پرهیز کنیم و نه تنها به هیچ مسلمانی صدمه نرسانیم بلکه مطابق سیره حضرت رسول(ص) به سایر موجودات رحم کنیم چنان که نقل کرده اند روزی شخصی زانوان شتر خود را به گونه ای بست که حیوان در عذاب و سختی بود و درد می کشید. پیامبر(ص) فرمودند: به صاحب شتر بگویید که با حیوان اش اینگونه رفتار نکند.

مانند این موارد در زندگی پیامبر(ص) فراوان وجود داشت. پیامبر رحمت(ص)، رافت خود را نثار مردم و همه موجودات و عالم هستی می کرد. ما نیز چنین باشیم و با هم مدارا کنیم.

پیامبر اسلام رحمت للعالمین است - دکتر مهدی مهراب یزدی

پیامبر اعظم(ص) به دلیل بهره‌مندی از «خُلقٍ عَظیم» (سوره قلم، آیه ۴) و «رَحمَةٌ لِلعَالَمین» (سوره انبیا، آیه ۱۰۷)، نمونه و الگوی مکارم اخلاقی برای تمام انسان‌ها در تمام دوران‌ها هستند. ایشان به عنوان بهترین و کامل‌ترین اسوه راستین بشریت، نسبت به تمام مردم بسیار دلسوز، صمیمی و مهربان بودند. در راستای متخلق بودن به اخلاق و کردار کریمانه بود که حضرت در طول ۲۳ سال نبوت توانست، دل‌های گمراه بسیاری را شیفته مکتب اسلام کند.

به گزارش ایسنا، امروزه یکی ازغفلت‌های عظیم بشر این است که به رسول گرامی اسلام(ص) به عنوان یک آیینه نگاه نشد. پیامبر(ص) آیینه تمام نمای اسلام هستند. یکی از اساسی‌ترین ویژگی‌های خاتم الانبیاء(ص)، خلق عظیم ایشان است که خداوند آن را به عظیم وصف می‌کند و عظیم به این تعبیر می‌شود که چیزی بزرگ‌تر و برتر از آن نیست. لذا باید عملاً جامعه‌ای به عنوان یک جامعه نمونه و الگو وجود داشته باشد که خداوند آن را به بشر ارائه دهد و آن را الگویی برای تمام زندگی بشر قرار دهد.

خداوند در آیه‌ای دیگر درباره یکی دیگر از ویژگی‌های اخلاقی پیامبر (ص) می‌فرماید : «وَ أَطِیعُواْ اللّهَ والرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ»؛ و از خدا و رسول اطاعت کنید، باشد که مورد رحمت قرار گیرید. اگر کسی به دنبال‌ نمونه‌ عینی و عملی قرآن است، اخلاق آن حضرت را بررسی کند، تا دریابد که چگونه‌ قرآن در اخلاق، بینش، منش و سیره‌ آن حضرت تبلور یافته است.

در بیان عظمت پیامبر اکرم(ص) می‌توان گفت که خداوند برای تکریم و تجلیل مقام آن حضرت، در قرآن با لقب‌های بی‌همتایی، مانند؛ «یا ایّها الرَّسول» و «یا ایّها النَّبی»، از ایشان یاد می‌کند.

همچنین، جایگاه، عظمت و بزرگواری پیامبر اکرم(ص)، بدان حد بوده است که خداوند به وجود گرامی او چنین سوگند یاد می‌کند: «لَعَمْرُکَ إِنَّهُمْ لَفی سَکْرَتِهِمْ یَعْمَهُونَ»؛ به جانت سوگند که اینها در مستی خود سرگردانند.

علاوه بر آن، قرآن کریم، رسول گرامی اسلام (ص) را به عنوان اسوه‌ای نیکو یاد نموده است که همگان باید به آن حضرت تأسی کنند؛ «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ»؛ به یقین برای شما، در زندگی رسول خدا الگوی نیکویی است. همچنین خداوند درباره حضرت می‌فرماید: «وَإِنَّکَ لَعَلی خُلُق عَظِیم»؛ به یقین تو اخلاق عظیم و بزرگی داری.

انسانی به این عظمت هرگز نیامده و نخواهد آمد. این تعابیری است که در شرح پیامبر(ص) و در مورد رحمت للعالمین بودن ایشان نوشته‌اند. معلوم است که پیامبر(ص) برای همه جهان است، اول و آخر عالم یعنی ختمیت هدایت الهی و آخرین نمونه تمدن الهی که باید برای همه مردم نازل می‌شد و ما بالاتر از ایشان نداریم. آخرین عنایت خداوند در ارسال رسل، حضرت محمد مصطفی(ص) است.

 در مورد رحمت للعالمین بودن مصادیق متعددی داریم. یک بُعد رفتارهای شخصی پیامبر(ص) است که در بُعد برخورد با سایر فِرَق و نحله‌ها دیده می‌شود و بُعد دیگر رفتارهای داخلی است. ما پیامبر(ص) را بیشتر به آن ویژگی‌های رفتاری‌اش می‌شناسیم، خداوند در قرآن می‌فرماید: «مَا أَنْزَلْنَا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَی»، حضرت(ص) به اندازه‌ای به هدایت مردم حریص بود که دوست داشت همه آنها به بهشت بروند و کسی به جهنم نرود، تا اندازه‌ای که خداوند فرمود این قدر خودت را به زحمت نینداز.

مثال دیگر در مورد برخورد رسول خدا(ص) با سایر فرق و نحله‌ها است. برای مثال در مورد یهودیان که قطعا اگر خیانت نمی‌کردند پیامبر(ص) رفتاری متفاوت با آنها داشت. آنچه مشخص است این است که رحمت رسول مکرم اسلام(ص) شامل حال همه گروه‌ها می شود. حتی مشرکان که اگر خودشان هم نمی‌خواستند بهشتی شوند، پیامبر(ص) تلاش می‌کرد آنها را بهشتی کند.

این رفتار و رحمت واسعه حضرت(ص) ابعاد واسعه‌ای دارد. اگر مردم به آموزه های پیامبر(ص) عمل کنند جهان گلستان می‌شود و دیگر هیچ کس در فقر به سر نمی‌برد، افراد اجازه ظلم به یکدیگر را نمی‌دهند و جامعه ایده آل و تمدنی مبتنی بر آموزه‌های الهی در آن جاری می‌شود.  

مبعث پیامبر اسلام(ص) به ویژه برای ما مسلمانان فرصتی مغتنم است تا از سیره و سنت ایشان اعم از سنت نقلی و سنت عملی تبعیت و پیروی کنیم. اگر همه ما به این جمله پیامبر(ص) که فرمودند: «مَن لا يَرحَم لا يُرحَم وَ مَن لا يَغفِر لا يُغفَر لَهُ» توجه کنیم در جامعه مهربانی و رحمت حاکم می شود. حضرت(ص) همچنین می فرمایند: «اگر کسی نسبت به دیگران رحم و عطوفت نداشته باشد به او هم مهربانی و رحم نخواهد شد.»

با توجه به اینکه در سالروز میلاد حضرت رسول(ص) قرار گرفته ایم به نظرتان مودت و رحمتی که در شاکله اخلاقی پیامبر(ص) وجود داشت، امروز چگونه می تواند در جامعه متبلور شود؟ به هر صورت امروز جامعه با مشکلات مختلف اجتماعی مواجه است که ریشه بسیاری از آنها در کم تحملی ها، دوری از صبر و عدم مدارا است. چگونه می توان این رحمانیت که در سیره پیامبر(ص) وجود داشت را در جامعه جاری و ساری کرد؟

اقتباس:https://www.isna.ir/وhttp://shabestan.ir/

تدوین:مینو غفوری ساداتتیه

تلفن:09308743868

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

9 + 3 =